ATKUYRUGU

(Eguisetum arvense L.)

Mahalli adı: Zemberek otu, Ekliot, Ulama, Kırkboğum otu, çam otu,
” kkilit otu, tilki kuyruÄŸu.

Kökeni ve Yaydışı

Avro-Sibir- Boreoamerikan rökenli olup dünyanın her tarafına “ayılmış durumdadır. Ä°stenmeyen arazilerde yetiÅŸebildiÄŸi gibi, genel­ilde kültür alanlannda ve özellik-

nemli, taban suyu yüksek, sulak, “ıımuÅŸak, kumsal veya sulanan yer­erde, otlak ve çayırlarda yetiÅŸir. “ültürü yapılmamaktadır. Dünyada _:. ülkemizde 7 türü vardır.

Bitkisel Özellikleri

Bir metre kadar derinlere ine­en rizom köklü, çok yıllık, otsu bitkidir. Kök sapın rengi kır­-kahve ile siyah arasındadır. Her kök boğumundan yeni sürgünler çıkabi­Gövde, dik gelişir 20-30 cm. kadar boylanır. Gövdesi, kahve renkli olanlar sız ve kısa, yeşilolanlar dallı ve uzun boylarur. Sap, silisyum kristalleri ile dır. Gövde boğumludur ve buralardan kolayca kınlabilir.

Boğumlardan fazla sayıda yaprak çıkar. Yaprak boyutları bitkinin alt kıs­zdan üste doğru azalır. Çiçekleri, sapın ucunda başak şeklindedir. Bitkinin plması; kök sapı, sporlan ve yumrulan iledir. Sporlar, rüzgar veya başka ıôrlerle etrafa yayılır. Gelişme, Mayıs-Eylül aylarında devam eder. Kır at­ğu, (E. palustre), kök sap yapmaz, meyveleri olabilir veya olmayabilir. zrvense kadar boylanabilir. Gelişme mevsimleri aynıdır.

Zararı

Atkuyruğu zehirli olduğundan, doğalolarak hayvanlar otlarken ye­zler: Ancak, yemlerine karıştığı zaman sehven yiyebilir; Buna karşııı, atkuyruğu sıcaklık muamelesine tabi tutulursa içerdiği zehirli bileşikler par­çalanacağından yem olarak değerlendirilebilir. Zehirli madde; ekvezetonin saponin olup hayvanlarda ekvivetoz hastalığına sebep olur. E. palustre ise palustrin alkaloidi ihtiva eder.

GeviÅŸ getiren büyük baÅŸ hayvanlarda zehirlenme sonucu, kusma, hızlı zayıflama. süt veriminde düşüş, hayvanda genel bir durgunluk, geviÅŸ getir­meyi aza/tma veya geciktirme ÅŸeklinde belirtiler görülür. Ä°neklerde süt azalır (etkili doz 2 g.lgün). Atlarda ise; hayvan asabileÅŸir, saldırganlaşır (ısırır, tekmeler), göz bebeÄŸi büyür, göz kızarır. Felce sebep olabilir. Koyunlarda, yapağı uzaması azalır veya durur. E. arvense (Tarla atkuyruÄŸu) ‘nin steril bireylerinin toprak üstü kısımları Herba Eguiseti drogunu verir. Silin (%5- 15) saponin, ekisetin ve nikotin ihtiva eder. Ä°drar artırıcıdır. AkciÄŸer hasta­lıklarında (tüberküloz) kullanılır.

İçerikleri

Zengin bir içeriği vardır. Yeşil aksamında silusyum, kalsiyum, alümin­yum, okzalik asit, okanit asidi, A ve C vitaminIeri bulunur. Kök sapında­yumrularında şeker, nişasta ihtiva ettiğinden bu kısımlar gıda olarak değerlen­dirilir. Çöl atkuyruğu otu, flavonoidler, saponinler (%5), alkaloitler ve 3. metoksipiridin, dimetilsülfon, karotin (%4.5), C vitamini (%96-190 mg.), ve mineral tuzları içerir. Külünde %80 oranında silisyum asidi ve % i O kalsiyum, equisetin, methoxypridin ve organik asitler vardır.

Faydalanma Yönleri

Atkuyruğunun yaprakları ve taze sürgünleri kullanılır. Yaprak ve sür­günler, taze iken toplanır ve gölgede kurutulur. Otundan hazırlanan ilacın, bilimselolarak, idrar söktürmek için güvenli bir şekilde kullanılabileceği tespit edilmiştir. Silikat değişiminde reaksiyona girmediğinden verernin bazı halle­rinde de kullanılabilir. Bitkiden esas itibari ile haşlandıktan sonra babasıl­basur hastalığında, yumurtalık-döl yatağı kanarnalarında kan durdurulmasında. idrar söktürülmesinde ve artırılmasında olduğu gibi astıma karşı da istifade edilir. Bünyesindeki silisyumdan dolayı verem tedavisinde, kan tükürme, böb­rek ve safra kesesinde oluşan taşların düşürülmesinde ve böbrek rahatsızlıkla­rında yararlanılır.

Başlama suyu; gut, siyatik, kanlı tükürme, romatizma, yüksek tansiyon, basur, kanlı idrar, mide ağrıları, istiska, damar sertliği, kanser, atardamardaki gelişmeler ve albümin tedavisinde dahilen alınır. Bel ağrılarında, su banyosu yapılır. Bu su ile, egzama ve zor iyileşen yaralar yıkanarak, boğaz ağrıları da gargara yapılarak tedavi edilir .

İç kanamalarda kanın dindirilmesinde, görmenin artırılmasında, böbrek ve mesane taşları rahatsızlıklarında, hemoraitte, damar kireçlenmelerinde, saç kepeklenmesinde, ağızda oluşan pamuklaşmanın giderilmesinde, ayak terle­melerinde, idrar yollarını üşütmede, sinirsel hastalıklarda, diş eti ve diş kana­m,alarında, çocukların yatak ıslatmalarında, siyatikte, şeker hastalığında ve tüberkülozda istifade edilir. Toz halinde; hayvanlardaki yaraların üzerine ve ülserli bölgelere ekilir-serpilir. Sap ile birlikte, yapağıyı gök-san renge boyar.

çayı, %1-3′lük infüsyon ÅŸeklinde hazırlanır ve günde 1-2 bardak içilir.

Bunlar İlginizi Çekebilir

• AtkuyruÄŸu (zemberekotu)